Vrijwilligerswerk en particulier initiatief

Prof. dr. Theo Schuyt
Inleiding ter gelegenheid van de opening van VIP
VIP : Vrijwilligers informatie punt Heiloo
En dit weer in het kader van 2011 Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk
9 april 2011 Heiloo

U bent hier, het koor heeft gezongen, de gemeente is hier, de vrijwillige brandweer is
hier, het welzijnswerk, de Stichting Welzijn Heiloo is hier en de promotietour van de VNG
is hier en ik neem aan dat er vele non-profit instellingen zijn die zitten te springen om
vrijwilligers. Vrijwilligers maken het verschil.

Ik ben hier maar kort want ik ben vrijwilliger voor het hockey-team en moet zo naar
Zaanstad.
Twee weken geleden stonden wij met 15 vrijwilligers te snoeien in ter Coulster in Heiloo.
En dit verhaaltje doe ik ook vrijwillig. Een gouden regel: een mens wordt vrijwilliger/ster
omdat hij of zij gevraagd wordt door iemand tegen wie je geen nee kunt zeggen. Ton
Steenaert had mij gevraagd. Dus als u voor een heel belangrijke post iemand zoekt op
vrijwillige basis: zet een goede vriendin, vriend, familie of partner in!

Vrijwilligerswerk is toegang tot netwerken die – als u achteraf bekijkt – u veel
maatschappelijke kansen bieden. De opening vandaag was door het Koor Ubi Caritas;
mijn middelbare school in Amsterdam, het St. Nicolaaslyceum, had een eigen
vrijwilligersorganisatie “Ubi Caritas et Amor ibi Deus est” waar circa 60 scholieren als
vrijwilliger in Amsterdamse clubhuizen werkte. Ikzelf op het woonwagenkamp “De
Rolleman” in Amsterdam-Osdorp. Wij kregen scholing op zaterdagmorgen hoe om te
gaan met “speciale jeugd”. Dat komt mij nog dagelijks goed van pas. Voor grote groepen
college geven of een speech houden heb ik toen geleerd.
Mijn buurman is een topondernemer - cum laude van Nijenrode - en zijn moeder was
overloopadres voor dominee Hans Visser wanneer hij zijn daklozen in Rotterdam niet kon
opvangen. Mijn buurman heeft in zijn jeugd een enorme alertheid aangeleerd, die hem
bij zijn zaken doen veel successen oplevert.

Mag ik bij deze gelegenheid een paar gedachten aan u voorleggen? En ik wil mij
excuseren voor de kritische toon; ik wil proberen een aantal andere inzichten aan u voor
te leggen. In de wetenschap geven wij geen antwoorden op vragen; wij stellen vragen
aan de antwoorden.

Vrijwilligers maken een verschil, en vooral voor zichzelf. Maak het leuk voor jezelf en
niet te gemakkelijk. Trots die je zelf voelt: geen TON , maar TOJ (trots op jezelf). Uit ons
VU-onderzoek blijkt: als men vrijwilligers met respect behandelt, komen ze en blijven ze.

Bij dat respect wil ik even stilstaan. In Nederland is de vrijwilliger een beleidscategorie
geworden. “Hoe krijgen wij vrijwilligers” is een beleidsvraag van gemeentebesturen en
van de rijksoverheid. De van de overheidsfinanciën afhankelijk geworden zorg- en
welzijnsorganisaties én de beroepskrachten hebben dat denken en die beleidstaal
overgenomen: “hoe komen wij aan vrijwilligers?”

In dat denken is de vrijwilliger “verworden” tot een gewaardeerde onbetaalde kracht die
met een vrijwilligersvergoeding van maximaal € 1500 per jaar meehelpt om de 2
overheidsvoorzieningen draaiende te houden. Om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat de
gevreesde pyjamadag in het verzorgingshuis niet uitgroeit tot een pyjamamaand.

De vrijwilliger is in dit (overheids-) beleidsdenken dezelfde persoon die als burger
inspraak in het bestuur heeft, lid mag zijn in de ouderraad. Kern is de inzetbaarheid van
de burger in het enorme voorzieningenpakket van de overheid en in het bijstaan van de
door de overheid betaalde beroepskrachten.

Maar de werkelijkheid is anders: Nederland heeft de laagste arbeidsparticipatie van
personen van 62 jaar en ouder; burgers zijn mondig, beter opgeleid.
Vrijwilligers van nu heetten vroeger particulier initiatief.

Wij bestuderen aan de VU het particulier initiatief dat zich inzet voor de maatschappij,
voor Heiloo. Dat doet men in de vorm van geld en in de vorm van tijd en expertise. Dat
laatste heet vrijwilligerswerk: “Private action for the public good”. De man die deze
definitie maakte, Bob Payton, ziet dit als uiting van democratie. Democratie is niet alleen
politieke democratie van overheden: democratie is de inzet van burgers, vrijwillig, om
naar eigen inzichten bij te dragen aan de kwaliteit van de samenleving.

Mensen zijn niet gek. Overheden, gemeenteambtenaren moeten af van het idee dat zij
de regulatoren van de maatschappij zijn. Terecht wordt Den Haag vaak het Moskou aan
de Noordzee genoemd. Een maatschappij van verantwoordelijke burgers moet door een
overheid met respect worden behandeld . De overheid moet daarvoor het voorbeeld
geven. Nederland is het land van het particulier initiatief. Neem drie Nederlanders en je
hebt een stichting.

Weet u wie bij de rijksoverheid verantwoordelijk is voor al dat vrijwillige geven van geld
en tijd? Dat is het Ministerie van Veiligheid en Justitie en daarbinnen de ambtenaar
“Sanctie en Preventiebeleid”. Neen, de Nederlandse overheid is trots op haar particulier
initiatief.

Mag ik tot slot u een suggestie doen? Maak van uw “Vrijwilligers Informatie Punt”(VIP)
een PIP: Particulier Initiatief Punt.
Ik dank u voor uw aandacht.

Theo Schuyt
VU Amsterdam
www.geveninnederland.nl

<< Terug